|
|
 |
 |
|
|
१३ अनुशासनपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
13.38. अध्यायः 038
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति तत्वसृष्ट्यादिप्रतिपादकनारदसनत्कुमारसंवादानुवादः॥ 1 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text
`युधिष्ठिर उवाच।
क्लिश्यमानेषु भूतेषु जातीमरणसागरे।
यत्प्राप्य क्लेशं नाप्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह॥ 13-38-1(82306)
भीष्म उवाच। 13-38-2x(6837)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
सनत्कुमारस्य सतः संवादं नारदस्य च॥ 13-38-2(82307)
सनत्कुमारो भगवान्ब्रह्मपुत्रो महायशाः।
पूर्वजातास्त्रयस्तस्य कथ्यन्ते ब्रह्मवादिनः॥ 13-38-3(82308)
सनकः सनन्दनश्चैव तृतीयश्च सनातनः।
जातमात्राश्च ते सर्वे प्रतिबुद्धा इति श्रुतिः॥ 13-38-4(82309)
चतुर्थश्चैव तेषां स भगवान्योगवित्तमः।
सनत्कुमार इति वै कथयन्ति महर्षयः॥ 13-38-5(82310)
हैरण्यगर्भः स मुनिर्वसिष्ठः पञ्चमः स्मृतः।
षष्ठः स्थाणुः स भगवानमेयात्मा त्रिशूलधृत्॥ 13-38-6(82311)
ततोऽपरे समुत्पन्नाः पावकादारुणे क्रतौ।
मनसा स्वयंभुवो हीमे मरीचिप्रमुखास्तथा॥ 13-38-7(82312)
भुगुर्मरीचेरनुजो भृगोरप्यङ्गिरास्तथा।
अनुजोङ्गिरसोऽथात्रिः पुलस्त्योत्रेस्तथाऽनुजः॥ 13-38-8(82313)
पुलस्त्यस्यानुजो विद्वान्पुलहो न महाद्युतिः।
पठ्यन्ते ब्रह्मजा ह्येते विद्वद्बिरमितौजसः॥ 13-38-9(82314)
सर्वमेतन्महाराज कुर्वन्नादिगुरुर्महान्।
प्रभुर्विभुरनन्तश्रीर्ब्रह्मा लोकपितामहः॥ 13-38-10(82315)
मूर्तिमन्तोऽमृतीभूतास्तेजसाऽतितपोन्विताः।
सनकप्रभृतयस्तत्र ये च प्राप्ताः परं पदम्।
कृत्स्नं क्षयमनुप्राप्य विमुक्ता मूर्तिबन्धनात्॥ 13-38-11(82316)
सनत्कुमारस्तु विभुर्योगमास्थाय योगवित्।
त्रीँल्लोकानचरच्छश्वदैर्येण परेण हि॥ 13-38-12(82317)
रुद्रश्चाप्यष्टगुणितं योगं प्राप्तो महायशाः।
सूक्ष्ममष्टगुणं राजन्नितरे नृपसत्तम॥ 13-38-13(82318)
मरीचिप्रमुखास्तात सर्वे सृष्ट्यर्थमेव ते।
नियुक्ता राजशार्दूल तेषां सृष्टिं शृणुष्व मे॥ 13-38-14(82319)
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः।
सर्वे वेदेषु चैवोक्ताः खिलेषु च न संशयः॥ 13-38-15(82320)
इतिहासपुराणे च श्रुतिरेषा सनातनी।
ब्राह्मणा वरदानेतान्प्राहुर्वेदान्तपारगाः॥ 13-38-16(82321)
एतेषां पितरस्तात पुत्रा इत्यनुचक्षते।
गणाः सप्त महाराज मूर्तयोऽमूर्तयस्तथा॥ 13-38-17(82322)
पितृणां चैव राजेन्द्र पुत्रा देवा इति श्रुतिः।
देवैर्व्याप्ता इमे लोका इत्येवमनुशुश्रुम॥ 13-38-18(82323)
कृष्णद्वैपायनाच्चैव देवस्थानात्तथैव त।
देवलाच्च नरश्रेष्ठ काश्यपाच्च मया श्रुतम्॥ 13-38-19(82324)
गौतमादपि कौण्डिन्याद्बारद्वाजात्तथैव च।
मार्कण्डेयात्तथैवैतदृषेर्देवमतादपि॥ 13-38-20(82325)
पित्रा च मम राजेन्द्र श्राद्धकाले प्रभाषितम्।
परं रहस्यं वेदान्तं प्रियं हि परमात्मनः॥ 13-38-21(82326)
अतः परं प्रवक्ष्यामि यन्मां पृच्छसि भारतः।
तदिहैकमनोबुद्धिः शृणुष्वावहितो नृप।
स्वायंभुवस्य संवादं नारदस्य च धीमतः॥ 13-38-22(82327)
सनत्कुमारो भगवान्दिव्यं जज्वाल तेजसा।
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा वै विचचार महाद्युतिः॥ 13-38-23(82328)
स कदाचिन्महाभागो मेरुपृष्ठं समागमत्।
नारदेन नरश्रेष्ठ मुनिना ब्रह्मवादिना॥ 13-38-24(82329)
जिज्ञासमानावन्योन्यं सकाशे ब्रह्मणस्ततः।
ब्रह्म भागवतौ तात परमार्थार्थचिन्तकौ॥ 13-38-25(82330)
मतिमान्मतिमच्छ्रेष्ठं बुद्धिमान्बुद्धिमत्तरम्।
क्षेत्रवित्क्षेत्रविच्छ्रेष्ठं ज्ञानविज्ज्ञानमत्तमम्॥ 13-38-26(82331)
सनत्कुमारं तत्वज्ञं भगवन्तमरिंदम।
लोकविल्लोकविच्छ्रेष्ठमात्मविच्चात्मवित्तमम्।
सर्ववेदार्थकुशलं सर्वशास्त्रविशारदम्॥ 13-38-27(82332)
साङ्ख्ययोगं च यो वेद पाणावामलकं यथा।
नारदोऽथ नरश्रेष्ठ तं पप्रच्छ महाद्युतिः॥ 13-38-28(82333)
नारद उवाच। 13-38-29x(6838)
त्रयोविंशतितत्वस्य अव्यक्तस्य महामुने।
प्रभवं चाप्ययं चैव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः॥ 13-38-29(82334)
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
कालसङ्ख्याश्च सर्गं च स्रष्टारं पुरुषं प्रभुम्। 13-38-30(82335)
यं विस्वमुपजीवन्ति येन सर्वमिदं ततम्।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्भवान्वक्तुमर्हति॥ 13-38-31(82336)
सनत्कुमार उवाच। 13-38-32x(6839)
यं विश्वमुपजीवन्ति यमाहुः पुरुषं परम्।
तं वै शृणु महाबुद्धे नारायणमनामयम्॥ 13-38-32(82337)
एष नारायणो नाम यं विश्वमुपजीवति।
एष स्रष्टा विधाता च भर्ता पालयिता प्रभुः॥ 13-38-33(82338)
प्राप्यैनं न निवर्तन्ते यतयोऽध्यात्मचिन्तकाः।
एतावदेव वक्तव्यं मया नारद पृच्छते॥ 13-38-34(82339)
परं न वेद्मि तत्सर्गं यावांश्चायं यथाप्यहम्।
श्रूयतामानुपूर्व्येण न च सर्गः प्रयत्नतः॥ 13-38-35(82340)
यथा कालपरीमाणं तत्वानामृषिसत्तम।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
कालसंख्यां च सर्गं च सर्वमेव महामुने॥ 13-38-36(82341)
तमसः कुर्वतः सर्गं तामसो ह्यभिधीयते।
ब्रह्मविद्भिर्द्विजैर्नित्यं नित्यमध्यात्मचिन्तकैः॥ 13-38-37(82342)
पर्यायनामान्येतस्य कथयन्ति मनीषिणः।
तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु॥ 13-38-38(82343)
महार्णवोऽर्णवश्चैव सलिलं च गुणास्तथा।
वेदास्तपांसि यज्ञाश्च धर्माश्च भगवान्विभुः।
प्राणः सांवर्तकोग्निश्च व्योम कालस्तथैव च॥ 13-38-39(82344)
नामान्येतानि ब्रह्मर्षे शरीरस्येश्वरस्य वै।
कीर्तितानि द्विजश्रेष्ठ मया शास्त्रानुसारतः॥ 13-38-40(82345)
चतुर्युगसहस्राणि चतुर्युगमरिंदम।
प्राहुः कल्पसहस्रं वै ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः॥ 13-38-41(82346)
दशकल्पसहस्राणि अव्ययस्य महानिशा।
तथैव दिवसं प्राहुर्योगाः सांख्याश्च तत्वतः॥ 13-38-42(82347)
निशासुप्तोथ भगवान्क्षपान्ते प्रत्यबुध्यत।
पश्चाद्बुद्ध्वा ससर्जापस्तासु वीर्यमवासृजत्॥ 13-38-43(82348)
तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम्।
अहंकृत्वा ततस्तस्मिन्ससर्ज प्रभुरीश्वरः॥ 13-38-44(82349)
हिरण्यगर्भं विस्वात्मा ब्रह्माणां जलवन्मुनिम्।
भूतभव्यभविष्यस्य कर्तारमनघं विभुम्।
मूर्तिमन्तं महात्मानं विश्वशभुं स्वयंभुवम्॥ 13-38-45(82350)
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिषां नरम्।
चक्रे तिरोधां भगवानेत्कृत्वा महायशाः॥ 13-38-46(82351)
एतस्यापि निशामाहुर्वेदवेदाङ्गपारगाः।
पञ्चकल्पसहस्राणि अहरेतावदेव च॥ 13-38-47(82352)
स सर्गं कुरुत ब्रह्मा तामसश्चानुपूर्व्यशः।
सृजतेऽहं त्वहंकारं परमेष्ठिनमव्ययम्॥ 13-38-48(82353)
अहङ्कारेणैव लोका व्याप्ताः साहंकृतेन वै।
येनाविष्टानि भूतानि मज्जन्त्यव्यक्तसागरे॥ 13-38-49(82354)
देवर्षिदानवनरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः।
उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति ऊर्ध्वाधस्तिर्यगेव च॥ 13-38-50(82355)
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयामथ कुर्वतः।
त्रीणि कल्पसहस्राणि अहरेतावदेव तु॥ 13-38-51(82356)
अहङ्कारस्तु सृजति महाभूतानि पञ्च वै।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्॥ 13-38-52(82357)
एतेषां गुणतत्वानि पञ्च प्राहुर्द्विजातयः।
शब्दे स्पर्शे च रूपे च रसे गन्धे तथैव च॥ 13-38-53(82358)
गुणेष्वेतेष्वभिरताः पङ्कलग्ना इव द्विपाः।
नोत्तिष्ठन्त्यवशीभूताः सक्ता अव्यक्तसागरे॥ 13-38-54(82359)
एतेषामिह वै सर्वं चतुर्थमिह कुर्वतः।
चतुर्युगसहस्रे वै अहोरात्रास्तथैव च॥ 13-38-55(82360)
अनन्त इति विख्यातः पञ्चमः सर्ग उच्यते।
इन्द्रियाणि दशैकं च यथाश्रुतिनिदर्शनात्॥ 13-38-56(82361)
मनः सर्वमिदं तात विश्वं सर्वमिदं जगत्।
न तथान्यानि भूतानि बलवन्ति यथा मनः॥ 13-38-57(82362)
एतस्यापि ह वै सर्गं षष्ठमाहुर्द्विजातयः।
अहः कल्पसहस्रं वै रात्रिरेतावती तथा॥ 13-38-58(82363)
ऊर्ध्वस्रोतस्तु वै सर्गं सप्तमं ब्रह्मणो विदुः।
अष्टमं चाप्यधःस्रोतस्तिर्यक्तु नवमः स्मृतः॥ 13-38-59(82364)
एतानि नव सर्गाणि तत्वानि च महामुने।
चतुर्विंशतितत्वानि तत्वसंख्यानि तेऽनघ॥ 13-38-60(82365)
सर्वस्य प्रभवः पूर्वमुक्तो नारायणः प्रभुः।
अव्ययः प्रभवश्चैव अव्यक्तस्य महामुने।
प्रवक्ष्याम्यपरं तत्वं यस्य यस्येश्वरश्च यः॥ 13-38-61(82366)
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्वतो वै निबोध मे॥' ॥ 13-38-62(82367)
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टत्रिंशोऽध्यायः॥ 38 ॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|